Home Postbus Informatie Nederlands English
Home Zoeken forum Gastenboek Nieuws Weblinks
SCIENCE FICTION & FANTASY


Terug    INLEIDING

Space Travel
De fantastische literatuur kent verschillende takken. Er wordt onderscheid gemaakt tussen enerzijds science fiction in de engere zin en anderzijds de fantasy, die beide weer onder te verdelen zijn. Het spectrum van de fantasy loopt dicht tegen de science fiction aan tot ver er vandaan. Verschillende richtingen in de science fiction zijn: de harde SF waarin de wetenschap een belangrijke rol speelt; een soort zachte science fiction met een minimaal wetenschappelijk aandeel (hiertoe behoort de meest moderne SF); sociale SF. Ook op andere gronden kan een indeling worden gemaakt. De fantasy kent een vorm die aan de SF grenst en meestal ook geschreven wordt door science fiction-schrijvers: romantische verhalen waarin vaak bovennatuurlijke dingen gebeuren, maar zonder dat het echt griezelig of sadistisch wordt (deze vorm wordt wel science fantasy genoemd}; verder is er de (adult) fantasy, met een eigen groep van schrijvers die i.h.a. geen science fiction schrijven en van wie sommigen tot de literatuur horen; een onderdeel hiervan is de ook bij veel SF-lezers populaire heroic fantasy of sword & sorcery met helden, barbaren, zwaarden en veel bloed, en meestal ook magie en sadisme; en ten slotte is er de caregorie die als geheel het minst met science fiction te maken heeft: de horror. Wel is er veel SF met sterke horrorkenmerken en omgekeerd. Hierbij moet meteen worden aangetekend dat de grenzen tussen al deze soorten fantastische literatuur allesbehalve scherp zijn afgebakend: de opvattingen over wat elke soort inhoudt, hoe de soorten genoemd moeten worden (science fantasy bijvoorbeeld kan werkelijk van alles betekenen), en ook waar een gegeven werk bij hoort, verschillen. Bovendien hebben veel verhalen kenmerken van verschillende vormen. Voor het gemak wordt alles, samen en apart, met uitzondering van horror, in de wandeling SF genoemd, waarbij ieder voor zich specificeert in hoeverre hij de verschillende soorten fantasy erbij rekent.

Terug    HARDCORE

Worlds of Tomorrow
Hard-core science fiction met de nadruk op het wetenschappelijke motief wordt niet zoveel meer geschreven. Vaak komt de wetenschap nauwelijks meer in de verhalen voor, of vervult hij een bijrol in de vorm van onopvallende maar nog toekomstige attributen en procédés op allerlei gebieden van het dagelijks leven (zoals transport op planeten en in de ruimte, amusement, landbouw, medicijnen, op sociaal gebied): gebruiksvoorwerpen op de achtergrond, zoals in alle literatuur, alleen moeten ze in de SF nog worden uitgevonden. Tot aan de Gouden Eeuw van de science fiction (ca. 1940) was dat wel even anders: fantaseren over wetenschappelijke ontwikkelingen was toen dagelijkse kost. Tegenwoordig bestaat de moderne SF voor het grootste deel uit avonturen (wat we ruim moeten opvatten) en sociologische speculaties in een omgeving die afwijkt van normaal. Maar er worden nog wel verhalen gebaseerd op reeds bekende of baanbrekend nieuwe wetenschappelijke of technologische inzichten, die al of niet door de schrijver zelf zijn bedacht. Bekend op dit gebied zijn vooral Arthur Clarke, Larry Niven, Hal Clement en John Varley.

Terug    FANTASY

Zwaarden en ijsmagie
De fantasy gaat niet uit van de wereld zoals hij is of zoals hij zou kunnen worden, maar presenteert een eigen wereld, die meestal magisch is. De fantasy werkt met bovennatuurlijke verschijnselen, magie in alle graden van hevigheid, draken, elfen, intelligente dieren, diverse fabelwezens, vliegende mensen, kortom onwaarschijnlijke zaken, terwijl de science fiction juist veronderstellingen hanteert die op het eerste gezicht realistischer lijken. De SF blijft binnen de natuurwetten; de fantasy stoort zich niet aan natuurwetten. Magie houdt in dat de magiër de natuurwetten naar zijn hand zet. De science fiction bezondigt zich aan iets dergelijks, maar dan meestal met een wetenschappelijk klinkende verklaring erbij, terwijl de fantasy niets verklaart: de magie bestaat er gewoon. Aan het soms bijzonder subtiele onderscheid tussen fantasy en science fiction zijn talrijke verhandelingen gewijd, maar niemand slaagt erin scherp het verschil te verwoorden dat iedereen die beide genres leest onmiddellijk aanvoelt. Fantasy definiëren is even moeilijk als een nauwkeurige omschrijving van science fiction geven.

Terug    SWORD & SORCERY

Conan en de koningin van de zwarte kust
De populairste incarnatie van de fantasy is de sword & sorcery of heroic fantasy. Dit zijn meetal magische verhalen over zwaarden hanterende brute helden in een middeleeuwse of oosterse omgeving, waar geen wetenschap bestaat die verder is dan het middeleeuws peil. Wel het kompas, geen vuurwapens. De datum wordt evenwel niet altijd vermeld: het verhaal kan in een verre toekomst spelen wanneer de wetenschap verdrongen is door magie, of het speelt zich af in een tijdloze parallelwereld, of in een heel ver verleden waaraan iedere herinnering vervlogen is. Er is ook veel science fiction waarin met zwaarden, helden en maagden wordt gewerkt, zoals in de Marsboeken van E.R. Burroughs. Beroemde sword & sorcery voorbeelden zijn de boeken over de barbaar Conan van Robert E. Howard (bloed, moord, tirannen, sadisme), de Zwaarden-verhalen van Fritz Leiber over Fafhrd en de Gijze Muizer (bloed, zelfverdediging gewroken onrecht, humor, schelmen, zwaarden), en de verhalen van Jack Vance in de sfeer van "De stervende Aarde" (schelmen, jongelingen als avonturiers, decadentie, magiërs, de uitdovende zon). Een nieuwere naam op dit gebied: de Amerikaan Karl Edward Wagner met Bloodstone, Dark crusade, Darkness weaves. Een Engelse meester is de SF-auteur Michael Moorcock met de helden Elric van Melnibone en Dorian Hawkmoon die in Engeland en Amerika heel populair zijn. De Zwaarden-boeken van Leiber onmderscheiden zich van de rest van de heroïsche fantasy doordat het sadisme erin minimaal is, terwijl er ook sprake is van humor waaraan het in dit heldhaftige genre doorgaans schromelijk ontbreekt.

Terug    BRONVERMELDING

Het heelal van de dromers
Deze tekst is overgenomen uit "Het heelal van de dromers" van uitgeverij Meulenhoff






  Laatste update :
Valid XHTML Copyrights (c) - VoorElk